نگاهی دوباره به نخستین GTA؛ نزدیک به ۳۰ سال بعد

در آستانه انتشار بازی Grand Theft Auto 6، مرور تاریخچه این مجموعه فرصتی فراهم می‌کند تا به نخستین نسخه بازگردیم؛ بازی‌ای که در سال ۱۹۹۷ منتشر شد و با وجود مشکلات متعدد، مسیر یکی از تأثیرگذارترین مجموعه‌های صنعت بازی را شکل داد. نخستین Grand Theft Auto با استانداردهای امروزی فاصله زیادی دارد، اما ایده آزادی عمل در یک شهر بزرگ، امکان سرقت خودروها و ایجاد آشوب در خیابان‌ها، آن را به تجربه‌ای متفاوت برای زمان خود تبدیل کرد.

این بازی ابتدا برای رایانه‌های مبتنی بر MS-DOS و ویندوز عرضه شد و حدود یک ماه بعد به پلی‌استیشن رسید. آن زمان استودیوی سازنده هنوز DMA Design نام داشت و بیشتر با مجموعه Lemmings شناخته می‌شد؛ بنابراین ساخت یک بازی جنایی با محوریت تعقیب‌وگریز پلیس و خلافکاران، مسیری تازه برای این تیم بود. پروژه در ابتدا Race ’n’ Chase نام داشت و روند توسعه آن با مشکلات فراوانی همراه شد. اعضای تیم درباره ساختار بازی، نحوه اجرای ایده‌ها و عملکرد فنی آن اختلاف نظر داشتند و حتی احتمال لغو پروژه نیز مطرح شده بود.

گری پن، تهیه‌کننده و مدیر خلاقیت پروژه، بعدها وضعیت بازی را در مراحل توسعه بسیار آشفته توصیف کرد. مشکلات فنی، ناپایداری و دشواری در اجرای ایده‌های مختلف باعث شده بود روند ساخت آن بارها با مانع روبه‌رو شود. برخی مراحل بدون داستان مشخص طراحی شده بودند و تیم مجبور شد بعدها ارتباط روایی میان آن‌ها ایجاد کند. بااین‌حال، ایده اصلی بازی به‌تدریج شکل گرفت: ساخت شهری که مانند یک محیط زنده عمل کند و بازیکن بتواند با اقدامات خود واکنش‌های مختلفی را در آن برانگیزد.

در نخستین GTA خبری از دوربین سوم‌شخص یا محیط سه‌بعدی نسخه‌های بعدی نبود. بازی از نمای بالا به پایین نمایش داده می‌شد و بازیکن خیابان‌ها، خودروها و شخصیت خود را از زاویه‌ای مرتفع مشاهده می‌کرد. با انتخاب یکی از هشت شخصیت قابل‌بازی در نسخه رایانه‌ای، هدف اصلی کسب یک میلیون امتیاز در مرحله نخست بود؛ مقداری که در مراحل بعدی افزایش پیدا می‌کرد. بازیکن برای رسیدن به این هدف می‌توانست مأموریت‌های گروه‌های خلافکار را انجام دهد، خودروها را بدزدد و بفروشد یا با ایجاد آشوب در شهر امتیاز جمع کند.

آزادی عمل یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازی بود. بازیکن می‌توانست به سرقت خودرو بپردازد، با پلیس درگیر شود یا وسایل نقلیه ویژه‌ای مانند ماشین آتش‌نشانی و خودروی پلیس را تصاحب کند. این فعالیت‌ها صرفاً جزئیاتی فرعی نبودند، بلکه بخشی از تجربه‌ای را تشکیل می‌دادند که بعدها به هویت اصلی مجموعه تبدیل شد. سیستم تعقیب پلیس نیز از همان نسخه نخست حضور داشت؛ هرچه میزان تحت تعقیب بودن بازیکن افزایش پیدا می‌کرد، واکنش نیروهای پلیس شدیدتر می‌شد و فرار از دست آن‌ها دشوارتر می‌گردید.

البته این آزادی عمل هزینه‌هایی هم داشت. بازی تعداد محدودی جان در اختیار بازیکن می‌گذاشت و با کشته شدن شخصیت، تجهیزات جمع‌آوری‌شده از بین می‌رفتند. اگر تمام جان‌ها به پایان می‌رسید، بازیکن باید مرحله را از ابتدا آغاز می‌کرد. دوربین از بالا نیز گاهی تشخیص مسیر و مشاهده جزئیات خیابان‌ها را دشوار می‌کرد. حرکت نسبتاً کند شخصیت‌ها، مشکلات نرخ فریم، باگ‌ها و ظاهر ساده شخصیت‌های اصلی از جمله مواردی بودند که منتقدان به آن‌ها ایراد می‌گرفتند.

با وجود این ضعف‌ها، نخستین GTA تجربه‌ای ارائه می‌داد که در بسیاری از بازی‌های هم‌دوره آن کمتر دیده می‌شد. بازیکن مجبور نبود تمام مدت به دنبال روایت خطی باشد و می‌توانست بخش زیادی از زمان خود را صرف گشت‌وگذار و ایجاد هرج‌ومرج کند. این ویژگی به بازی شخصیتی خاص می‌داد؛ تجربه‌ای که در کنار مشکلات فنی، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه داشت.

بازخورد منتقدان در زمان انتشار نیز ترکیبی بود. نسخه رایانه‌ای بازی در رتبه‌بندی GameRankings میانگین تقریبی ۷۹ درصد و نسخه پلی‌استیشن امتیاز حدود ۶۸ درصد را کسب کرد. بااین‌حال، استقبال تجاری نشان داد که ایده اصلی بازی مخاطبان زیادی دارد. فروش نسخه نخست در سال اول از یک میلیون نسخه گذشت، تا اکتبر ۱۹۹۹ به حدود ۳.۵ میلیون نسخه رسید و در مارس ۲۰۰۱ مجموع فروش آن از شش میلیون نسخه عبور کرد.

موفقیت بازی زمینه را برای گسترش مجموعه فراهم کرد. در سال ۱۹۹۹ دو بسته مأموریتی با محوریت نسخه‌ای خیالی از لندن منتشر شدند که فضای تازه‌ای به تجربه اصلی اضافه می‌کردند. در همین دوره، شرکت Take-Two Interactive امتیاز مجموعه را خریداری کرد و بعدها استودیوی DMA Design نیز به این شرکت پیوست و با نام Rockstar North به فعالیت ادامه داد. استودیویی که روزی برای تکمیل نخستین GTA با مشکلات فراوان دست‌وپنجه نرم می‌کرد، در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین نام‌های صنعت بازی تبدیل شد.

اکنون که مجموعه Grand Theft Auto به یکی از بزرگ‌ترین برندهای سرگرمی تبدیل شده است، بازگشت به نسخه سال ۱۹۹۷ تفاوت مسیر طی‌شده را آشکار می‌کند. نخستین بازی از نظر کنترل، گرافیک و طراحی مراحل به استانداردهای امروزی نزدیک نیست و تجربه آن ممکن است برای بازیکنان جدید دشوار و فرساینده باشد. بااین‌حال، ایده شهر پویا، آزادی در انتخاب فعالیت‌ها و امکان شکل دادن به تجربه از طریق تصمیم‌های بازیکن، از همان ابتدا در هسته مجموعه حضور داشت. ارزش تاریخی GTA نخست بیش از آنکه به کیفیت فنی آن مربوط باشد، به جسارت ایده‌ای برمی‌گردد که سرانجام به یکی از شناخته‌شده‌ترین مجموعه‌های بازی جهان تبدیل شد.